Nhiều người vẫn quen dùng cồn 90 độ để sát trùng vết thương vì tin rằng nồng độ cao sẽ diệt khuẩn tốt hơn. Tuy nhiên, cồn 90 độ sát trùng vết thương không thực sự là lựa chọn an toàn? Việc sử dụng không đúng cách có thể gây đau rát, tổn thương mô và làm chậm quá trình lành da.
Bài viết này Thanh Ngô Phát sẽ giúp bạn hiểu rõ sự khác biệt giữa các loại cồn, khi nào nên – không nên dùng và lựa chọn sát khuẩn phù hợp nhất khi sơ cứu tại nhà.
1. Cồn 90 độ là gì?
Cồn 90 độ, hay còn gọi là cồn ethanol 90%, là một dung dịch chứa 90% ethanol và 10% nước.
- Thành phần và đặc điểm của cồn 90 độ: Nồng độ ethanol cao mang lại khả năng sát khuẩn mạnh. Tuy nhiên, đặc tính bay hơi nhanh và khả năng làm đông vón protein khiến cồn 90 độ trở thành con dao hai lưỡi khi tiếp xúc trực tiếp với mô sống.
- Tính bay hơi, sát khuẩn mạnh: Cồn 90 độ có khả năng bay hơi rất nhanh và tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn, virus, nấm trên bề mặt. Đây là lý do cồn 90 độ thường được dùng để sát trùng các bề mặt, dụng cụ y tế.
2. Có nên dùng cồn 90 độ sát trùng vết thương không?
Vậy thực sự có nên dùng cồn 90 độ sát trùng vết thương không? Câu trả lời là không nên dùng trực tiếp lên vết thương hở.
2.1. Tác dụng sát khuẩn mạnh nhưng có gây hại?
Mặc dù cồn 90 độ có khả năng diệt khuẩn rất mạnh, nhưng nồng độ cao như vậy lại gây tổn thương mô và làm chậm quá trình lành vết thương.
-
Làm se mô, đau rát, dễ làm tổn thương mô hạt: Khi đổ trực tiếp lên vết thương, cồn có thể khiến mô bị se lại, gây cảm giác đau rát dữ dội. Đồng thời, nó dễ dàng làm tổn thương các mô hạt non đang trong quá trình tái tạo, ảnh hưởng đến sự liền da.
-
Nguy cơ làm chậm quá trình lành vết thương: Đặc biệt, cồn 90 độ có thể làm đông vón protein của vi khuẩn thành một lớp màng bảo vệ, khiến chúng khó bị tiêu diệt hoàn toàn và thậm chí xâm nhập sâu hơn vào bên trong vết thương, làm chậm quá trình lành vết thương.
2.2. Khi nào không nên dùng cồn 90 độ?
Tuyệt đối không nên dùng cồn 90 độ trong các trường hợp sau:
- Vết thương hở sâu, chảy máu: Cồn sẽ gây kích ứng nghiêm trọng, làm tổn thương thêm mô và cản trở quá trình đông máu tự nhiên.
- Trên da trẻ em hoặc vùng da nhạy cảm: Làn da non nớt của trẻ em hoặc những vùng da mỏng, nhạy cảm rất dễ bị tổn thương bởi nồng độ cồn cao.
- Vết bỏng: Không dùng cồn 90 độ cho vết bỏng vì sẽ làm tổn thương da nghiêm trọng hơn
Không nên dùng cồn 90 độ vào các trường hợp sau
2.3. Khi nào có thể dùng cồn 90 độ?
Cồn 90 độ có thể được sử dụng trong một số trường hợp nhất định:
- Sát trùng dụng cụ: Để khử trùng các dụng cụ y tế bằng kim loại hoặc thủy tinh (kéo, nhíp, nhiệt kế) trước khi sử dụng.
Khử trùng dụng cụ y tế
- Sát trùng vùng da chưa tổn thương: Ví dụ, lau sạch da trước khi tiêm (nhưng cồn 70 độ vẫn được ưu tiên hơn).
- Vệ sinh bề mặt khô ráo: Lau chùi các bề mặt cứng, khô ráo như bàn ghế, tay nắm cửa, thiết bị điện tử (nhớ tắt nguồn và dùng khăn ẩm tẩm cồn để tránh hư hại).
3. Lựa chọn thay thế an toàn khi sát trùng vết thương
Thay vì băn khoăn có nên dùng cồn 90 độ sát trùng vết thương không, hãy ưu tiên những lựa chọn an toàn và hiệu quả hơn.
3.1. Cồn 70 độ – Giải pháp phổ biến và hiệu quả hơn
Theo khuyến cáo của các bác sĩ, cồn 70 độ là lựa chọn phù hợp hơn để sát khuẩn da và xử lý vết thương ban đầu. Đây là nồng độ cồn được khuyến nghị và sử dụng phổ biến nhất để sát trùng vết thương ngoài da.
Xem bài viết chi tiết tại đây: Bác sĩ khuyên nên dùng cồn 70 độ để sát khuẩn nhanh – Hà Nội Mới
- Khả năng tiêu diệt vi khuẩn mà không làm tổn hại mô: Cồn 70 độ có khả năng thẩm thấu vào tế bào vi khuẩn tốt hơn, làm biến tính protein và tiêu diệt chúng hiệu quả mà không gây tổn thương quá mức cho mô lành.
3.2. Sử dụng dung dịch sát khuẩn
Tùy theo loại vết thương và tình trạng da, có thể cân nhắc sử dụng các dung dịch sát khuẩn chuyên dụng, ít gây kích ứng hơn như:
- Povidone-iodine (Betadine): Dung dịch sát khuẩn phổ rộng, thường dùng cho vết thương hở.
Dung dịch sát trùng Povidone-iodine
- Chlorhexidine: Một loại chất sát khuẩn hiệu quả, ít gây khô da.
- Nước oxy già loãng: Phù hợp để làm sạch vết thương, loại bỏ bụi bẩn và tế bào chết.
4.Cách sử dụng cồn an toàn tại nhà
Để đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sơ cứu vết thương tại nhà, hãy lưu ý:
4.1. Sử dụng cồn đúng cách khi sơ cứu
- Rửa tay sạch: Luôn rửa tay bằng xà phòng và nước trước khi chạm vào vết thương.
- Làm sạch vết thương: Dùng nước sạch hoặc nước muối sinh lý để rửa trôi bụi bẩn, dị vật khỏi vết thương.
- Sát khuẩn (nếu cần): Dùng bông gòn hoặc gạc sạch tẩm cồn 70 độ (hoặc dung dịch sát khuẩn chuyên dụng) lau nhẹ nhàng xung quanh vết thương, tránh đổ trực tiếp vào vết thương hở sâu.
- Băng bó: Dùng băng gạc vô trùng để băng vết thương, bảo vệ khỏi bụi bẩn và vi khuẩn.
4.2. Tư vấn xử lý vết thương tại nhà an toàn
- Đối với vết thương sâu, rộng, chảy máu nhiều, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng (sưng, nóng, đỏ, đau, có mủ), cần đưa ngay đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử lý chuyên nghiệp.
- Theo dõi vết thương hàng ngày để phát hiện sớm các dấu hiệu nhiễm trùng.
- hay băng định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc khi băng bị ướt/bẩn.
Tóm lại, không nên dùng cồn 90 độ sát trùng trực tiếp lên vết thương hở. Mặc dù có khả năng diệt khuẩn mạnh, tuy nhiên nồng độ cồn quá cao sẽ gây tổn thương mô, làm chậm quá trình lành thương và thậm chí khiến vi khuẩn khó bị tiêu diệt hoàn toàn.
Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, hãy ưu tiên sử dụng cồn 70 độ hoặc các dung dịch sát khuẩn chuyên dụng. Cồn 90 độ chỉ nên dùng để sát trùng dụng cụ y tế hoặc vùng da lành trước khi thực hiện các thủ thuật. Luôn tham khảo ý kiến chuyên gia y tế nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào về vết thương.