Nhiều nhà máy đã xây bể anoxic và châm Ethanol đều đặn nhưng nitrat đầu ra vẫn cao, thậm chí nitrit còn tăng. Không ít trường hợp vội cho rằng Ethanol không hiệu quả và đổi sang nguồn carbon khác.
Thực tế, Ethanol có thể là nguồn carbon hiệu quả cho quá trình khử nitrat nếu được dùng đúng liều, đúng vị trí và đúng chất lượng. Bài viết này tổng hợp 5 sai lầm thường gặp khi sử dụng Ethanol, cùng dấu hiệu nhận biết và cách khắc phục.
Mục lục
Toggle1. Châm Ethanol theo cảm tính, không tính liều
Liều Ethanol là biến số quyết định hiệu quả của quá trình khử nitrat. Châm “một can mỗi ngày” hay “thấy nitrat cao thì tăng thêm” là cách làm phổ biến và tốn kém, vì sai lệch theo cả hai chiều đều gây hậu quả.

1.1. Biểu hiện của châm thiếu
- Nitrat đầu ra anoxic giảm chậm hoặc không giảm dù đã châm đều Ethanol.
- Nitrit tăng dần: cho thấy nitrit tích lũy khi lượng carbon không đủ để khử tiếp nitrit thành khí nitơ, dù nguồn carbon là Methanol, Ethanol hay axetat.
- Tổng nitơ đầu ra dao động, lúc đạt yêu cầu nhưng có thời điểm lại vượt giới hạn.
1.2. Biểu hiện của châm thừa: COD đầu ra tăng, bùn nổi
Nếu lượng Ethanol bổ sung vượt nhu cầu của quá trình, phần carbon dư có thể còn lại trong dòng nước sau xử lý. Khi đó, COD đầu ra tăng, châm thừa còn làm tăng sinh khối, tăng lượng bùn thải.
Khí nitơ sinh ra mạnh trong bể lắng có thể kéo bùn nổi lên mặt. Vì vậy, khi xuất hiện COD tăng hoặc bùn nổi, cần xem xét cả liều carbon và vị trí xảy ra quá trình khử nitrat.
1.3. Cách tính liều tối thiểu để tránh sai sót
Có thể bắt đầu bằng việc xác định tải lượng NO₃-N cần khử mỗi ngày, sau đó quy đổi sang nhu cầu COD.
Theo phương trình oxy hóa hoàn toàn của Ethanol:
C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O
1 g Ethanol tương đương khoảng 2,09 g COD theo nhu cầu oxy hóa lý thuyết.
Theo IntechOpen tỷ lệ COD/N tham chiếu cho Ethanol là khoảng 5,9 gCOD/gN, cao hơn Methanol (4,1 đến 4,5). Từ đó có công thức ước tính ban đầu:
Ethanol nguyên chất (kg/ngày) ≈ Tải NO3-N cần khử (kg/ngày) × 5,9 ÷ 2,09 ≈ Tải NO3-N × 2,8
| Bước tính (ví dụ minh họa) | Kết quả |
| Lưu lượng 500 m³/ngày, cần khử 25 mg/L NO3-N | Tải NO3-N = 25 g/m³ × 500 m³ = 12,5 kg/ngày |
| Nhu cầu COD = 12,5 × 5,9 | ≈ 73,8 kg COD/ngày |
| Ethanol nguyên chất = 73,8 ÷ 2,09 | ≈ 35,3 kg/ngày |
Lưu ý: Đây chỉ là liều ước tính ban đầu, không phải liều vận hành cố định cho mọi hệ thống. Thực tế còn phụ thuộc vào lượng COD dễ phân hủy đã có sẵn trong nước thải, oxy hòa tan đi theo dòng hồi lưu, nhiệt độ và các điều kiện vận hành khác.
2. Châm Ethanol vào sai vị trí hoặc sai thời điểm
Không chỉ lượng Ethanol, vị trí và thời điểm châm cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khử nitrat. Ethanol cần được đưa vào vùng có điều kiện thiếu khí và có đủ nitrat để vi sinh sử dụng làm nguồn carbon.

2.1. Châm vào bể hiếu khí: Ethanol bị tiêu hao không đúng mục đích
Nếu châm Ethanol vào bể hiếu khí, vi sinh vật sẽ ưu tiên sử dụng oxy hòa tan để oxy hóa Ethanol. Khi đó, một phần carbon bị tiêu hao cho quá trình hô hấp hiếu khí thay vì hỗ trợ khử nitrat.
Hậu quả là:
- Ethanol bị tiêu hao nhưng hiệu quả khử NO₃-N không tăng tương ứng.
- Lượng oxy cần cung cấp cho hệ thống có thể tăng.
- Chi phí hóa chất và năng lượng vận hành có thể cùng tăng.
Vì vậy, với hệ thống sử dụng Ethanol làm nguồn carbon ngoài, điểm châm cần được bố trí tại vùng anoxic, nơi có NO₃-N và điều kiện thiếu oxy phù hợp cho quá trình khử nitrat.
2.2. Châm cố định trong khi tải nitơ thay đổi
Tải NO₃-N không phải lúc nào cũng giống nhau. Lưu lượng và nồng độ nitrat có thể thay đổi theo giờ trong ngày, ca sản xuất hoặc tình trạng vận hành của nhà máy.
Nếu bơm Ethanol luôn chạy ở một mức cố định:
- Khi tải nitơ tăng, lượng carbon có thể không đủ.
- Khi tải nitơ giảm, Ethanol có thể bị dư.
- Chất lượng nước đầu ra vì thế dễ dao động.
Một cách kiểm soát tốt hơn là điều chỉnh lượng Ethanol theo lưu lượng và tải NO₃-N.
2.3. Chọn điểm châm Ethanol như thế nào?
Khi bố trí điểm châm, cần chú ý các yếu tố sau:
- Đặt điểm châm tại vùng anoxic, thường ở đầu bể hoặc vị trí dòng nước đã mang NO₃-N vào vùng khử nitrat.
- Bảo đảm khuấy trộn đủ, giúp Ethanol phân tán nhanh trong nước và hạn chế vùng có nồng độ carbon quá cao.
- Tránh vị trí có nguy cơ đưa thêm oxy vào bể, chẳng hạn gần cửa hút khí hoặc khu vực nước rơi tự do mạnh.
3. Mua Ethanol không rõ nguồn gốc và không có hồ sơ chất lượng
Trong xử lý nước thải bằng phương pháp khử nitrat, Ethanol thường được bổ sung làm nguồn carbon hữu cơ để vi sinh vật thực hiện quá trình chuyển hóa nitrat thành khí nitơ. Nếu nồng độ và thành phần thay đổi theo từng lô, việc tính toán và kiểm soát liều lượng có thể bị ảnh hưởng.
3.1. Nồng độ và thành phần tạp chất không ổn định
Ethanol không rõ nguồn gốc có thể không đạt nồng độ ghi trên nhãn, chứa hàm lượng nước cao hơn công bố hoặc lẫn các tạp chất như Methanol, aldehyde và dầu fusel.
Những sai lệch này gây ra một số vấn đề trong quá trình vận hành:
- Sai lệch liều lượng
- Ảnh hưởng đến hoạt động của vi sinh
- Khó kiểm soát chất lượng nước đầu ra
- Khó truy xuất nguyên nhân
Một số nghiên cứu đã khảo sát khả năng sử dụng dầu fusel làm nguồn carbon bổ sung trong xử lý sinh học. Tuy nhiên, do thành phần của dầu fusel có thể thay đổi, việc ứng dụng cần được đánh giá và xác định lại các thông số vận hành phù hợp cho từng hệ thống. Điều này cho thấy không nên mặc định mọi loại Ethanol hoặc hỗn hợp chứa Cồn đều có thể thay thế cho nhau.
3.2. Kiểm tra nhãn và thông tin sản phẩm trước khi mua
Khi lựa chọn Ethanol không nên chỉ dựa vào tên thương mại hoặc thông tin nồng độ do nhà cung cấp công bố. Cần kiểm tra các thông tin kỹ thuật cơ bản sau:
- Tên hóa chất: Ethanol hoặc Ethyl Alcohol; mã CAS 64-17-5 giúp nhận diện đúng hợp chất.
- Nồng độ: Xác định hàm lượng Ethanol theo %v/v hoặc độ Cồn, đồng thời kiểm tra phương pháp xác định nồng độ.
- Thông tin lô hàng: Ngày sản xuất, số lô, hạn sử dụng (nếu có) và đơn vị chịu trách nhiệm sản xuất hoặc phân phối.
- Thành phần phụ gia: Làm rõ sản phẩm có chứa chất biến tính, Methanol hoặc các thành phần khác hay không.
- Mục đích sử dụng: Phân biệt Ethanol thực phẩm, Ethanol công nghiệp, Cồn y tế và Cồn sát khuẩn dựa trên tiêu chuẩn chất lượng, thành phần và mục đích sử dụng thực tế.
3.3 Hồ sơ cần yêu cầu khi mua: COA và SDS
| Hồ sơ | Cần kiểm tra gì |
| COA (Certificate of Analysis, phiếu kết quả phân tích theo lô) | Số lô khớp với hàng nhận, nồng độ %v/v, hàm lượng Methanol và tạp chất, tỷ trọng, ngày phân tích, đơn vị phân tích |
| SDS (Safety Data Sheet, phiếu an toàn hóa chất) | Điểm chớp cháy, giới hạn nổ, nhận diện nguy hiểm, biện pháp chữa cháy, yêu cầu lưu trữ, thông tin vận chuyển |
| Hồ sơ nhà cung cấp | Pháp nhân, địa chỉ kho, chứng từ nguồn gốc, điều kiện đổi trả khi lô không đạt |
4. Đổi nguồn carbon đột ngột

Nhiều nhà máy chuyển sang Ethanol vì giá hoặc vì muốn giảm rủi ro độc tính của Methanol. Quyết định đó hợp lý, nhưng mỗi nguồn carbon nuôi một quần thể vi sinh khác nhau, nên quá trình khử nitrat cần thời gian để thích nghi.
Trong quá trình xử lý nước thải bằng phương pháp khử nitrat, Methanol, Ethanol đều có thể được sử dụng làm nguồn carbon hữu cơ cho vi sinh vật. Tuy nhiên, mỗi loại có đặc điểm chuyển hóa và khả năng sử dụng khác nhau. Vì vậy, nếu thay thế đột ngột mà không điều chỉnh chế độ cấp carbon, hiệu suất khử nitrat có thể bị biến động trong giai đoạn đầu.
Bảng dưới so sánh Ethanol và Methanol
| Chỉ tiêu | Methanol | Ethanol |
| COD/N tham chiếu (gCOD/gN) | 4,1 đến 4,5 | 5,9 |
| Hệ số sinh khối (gVSS/gCOD) | 0,23 đến 0,25 | 0,25 đến 0,28 |
| Đặc điểm vận hành | Cần ít carbon hơn, ít bùn hơn | Cần nhiều carbon hơn, sinh nhiều bùn hơn, độc tính thấp hơn Methanol |
>>> Xem thêm: So sánh Ethanol và Methanol trong xử lý nitrat
4.1. Vì sao vi sinh cần thời gian thích nghi khi đổi nguồn carbon?
Vi sinh vật trong bể khử nitrat đã thích nghi với nguồn carbon đang sử dụng. Khi chuyển sang Ethanol, chúng cần điều chỉnh khả năng hấp thụ và chuyển hóa cơ chất để duy trì quá trình khử nitrat.
Thời gian thích nghi phụ thuộc vào đặc tính bùn hoạt tính, lịch sử vận hành và điều kiện môi trường trong bể phản ứng.
4.2. Lộ trình chuyển đổi từng bước
Để hạn chế biến động hiệu suất xử lý, doanh nghiệp có thể áp dụng phương pháp chuyển đổi từng bước bằng cách phối trộn nguồn carbon cũ với Ethanol. Tỷ lệ thay thế cần được điều chỉnh dựa trên kết quả theo dõi chất lượng nước và khả năng thích nghi của hệ vi sinh.
Một lộ trình tham khảo gồm:
- Giai đoạn đầu: Thay thế khoảng 25% lượng COD từ nguồn carbon cũ bằng Ethanol. Theo dõi khả năng đáp ứng của hệ vi sinh và chất lượng nước đầu ra.
- Giai đoạn tiếp theo: Nếu các chỉ tiêu ổn định, tăng tỷ lệ Ethanol lên khoảng 50%.
- Giai đoạn chuyển tiếp: Tiếp tục nâng tỷ lệ thay thế lên khoảng 75%, đồng thời kiểm tra nitrat và nitrit sau xử lý.
- Giai đoạn hoàn tất: Chuyển sang sử dụng 100% Ethanol khi hệ thống đáp ứng yêu cầu vận hành. Tiếp tục theo dõi để đánh giá mức độ ổn định của quá trình.
4.3. Theo dõi nitrit và các chỉ tiêu trong giai đoạn chuyển đổi
Trong quá trình thay đổi nguồn carbon, nitrit (NO₂⁻-N) là một trong những chỉ tiêu cần được theo dõi để đánh giá diễn biến của quá trình khử nitrat.
Nếu nitrit tăng liên tục sau khi bổ sung Ethanol, có thể hệ vi sinh chưa thích nghi hoàn toàn hoặc điều kiện vận hành chưa phù hợp. Khi đó, nhà máy nên tạm giữ tỷ lệ phối trộn hiện tại, chưa tiếp tục tăng lượng Ethanol và kiểm tra các thông số liên quan.
Những chỉ tiêu cần theo dõi gồm:
- Nitrit (NO₂⁻-N): Phát hiện tình trạng nitrit tích lũy trong quá trình khử nitrat.
- Nitrat (NO₃⁻-N): Đánh giá mức độ chuyển hóa nitrat sau xử lý.
- COD đầu ra: Kiểm tra lượng carbon hữu cơ còn dư trong nước sau xử lý.
- DO và pH: Theo dõi điều kiện môi trường ảnh hưởng đến hoạt động của vi sinh vật.
- Liều lượng Ethanol: Đối chiếu lượng carbon bổ sung với tải lượng nitrat đầu vào và kết quả xử lý thực tế.
Việc chuyển sang Ethanol chỉ thực sự hiệu quả khi hệ thống duy trì được chất lượng nước đầu ra ổn định và chi phí xử lý phù hợp với mục tiêu vận hành của nhà máy.
5. Không theo dõi chỉ tiêu và không ghi nhật ký vận hành
Không có số liệu thì mọi điều chỉnh chỉ là phỏng đoán. Để kiểm soát quá trình khử nitrat, ngay cả hệ thống nhỏ cũng nên có bộ chỉ tiêu tối thiểu và một cuốn nhật ký rõ ràng.
5.1. Những chỉ tiêu tối thiểu nên đo hằng ngày
| Chỉ tiêu | Vị trí lấy mẫu | Mục đích |
| NO3-N | Vào và ra bể anoxic | Đánh giá hiệu quả khử, tính lại liều |
| NO2-N | Ra bể anoxic và đầu ra | Cảnh báo thiếu carbon hoặc thích nghi chưa xong |
| DO, pH, nhiệt độ, ORP | Trong bể anoxic | Kiểm tra điều kiện thiếu khí |
| COD đầu ra | Sau bể lắng | Phát hiện châm thừa |
| Lưu lượng và lượng Ethanol châm | Đầu vào, bơm định lượng | Đối chiếu liều thực tế với tính toán |
5.2. Nhật ký châm Ethanol nên ghi những gì
- Ngày, giờ, người vận hành, lưu lượng nước thải.
- Số lô, nồng độ Ethanol, mức pha loãng (nếu có), lượng châm thực tế.
- Kết quả NO3-N, NO2-N, DO, pH, nhiệt độ trước và sau khi điều chỉnh.
- Sự cố, bảo trì bơm, thay đổi sản xuất và ghi chú quan sát (mùi, bọt, bùn nổi).
Kết luận
Sử dụng Ethanol làm nguồn carbon cho quá trình khử nitrat không đơn giản là châm càng nhiều càng tốt. Hiệu quả xử lý phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có kiểm soát đúng liều lượng, vị trí châm, chất lượng Ethanol, khả năng thích nghi của vi sinh và các thông số vận hành hay không.
Đặc biệt, doanh nghiệp nên ưu tiên Ethanol có nồng độ ổn định, nguồn gốc rõ ràng và COA, SDS đầy đủ cho hệ thống của mình, có thể tham khảo Cồn Ethanol Công Nghiệp tại Thanh Ngô Phát.





